Afbraak en Verval

Afgravingen Enci-groeve, omstreeks 1950. Bron: Sichting Ontwikkelingsmaatschappij Enci-gebied

In de onderstaande afbeeldingen zie je de contouren van de gangenstelsels op de Sint Pietersberg met een schematisch overzicht van de voortschrijdende afbraak van de gangenstelsels op Nederlands grondgebied.

a) In de 18 e eeuw kon men al ondergronds van Noord naar Zuid lopen

Volledige stelsels. De gangen-stelsels in de Sint Pietersberg besloegen ooit de volle omvang van de berg, van noord naar zuid ca 5 km lang en 1 km breed met een geschatte totale gang-  lengte van zo’n 250 kilometer. Toen de laatste gangen halver-wege de  20 e eeuw nog moesten worden ontgonnen, waren de eerste gangen al lang weer verdwenen.                      Op Nederlands grondgebied ontstonden de gangenstelsels Noordelijk stelsel, Zonneberg, Slavante en  Zuidelijk stelsel. Op Belgisch grondgebied lagen de stelsels Caestert, Ternaaien Boven en Ternaaien Beneden. Reeds in de 18 e eeuw kon de berg al van noord naar  zuid  ondergronds doorlopen worden.

b) Begin van de afbraak: In 1810 blazen Franse soldaten uit strategische overwegingen een groot deel van het Noordelijk stelsel op. Omstreeks 1930 begint de Enci met het afgraven van de kalksteen ivm de productie van cement.

De afbraak……. De eerst groot-schalige vernielingen vonden plaats in 1810, toen Franse sol-daten ter bescherming van Fort Sint Pieter, dat met de gangen in verbinding stond, een deel van de gangen in het Noordelijk stelsel opbliezen met dynamiet. Hierbij werden complete  kolom-men opgeblazen waardoor uit-gebreide instortingen plaats vonden. Op één plaats is door het verdwijnen van een kolom een koepelgrot ontstaan. Een veel groter gevaar dreigde echter toen de cement-industrie ENCI in 1926 met de afgraving van de Sint Pietersberg begon.

 

 

Voortschrijdende afgraving van de gangenstelsels door de decennia heen. Het Zuidelijk gangenstelsel begint te bezwijken onder de druk van een er boven gelegen storthoop van vrijgekomen aarde.

De restanten….. Ten behoeve van de voortschrijdende afgraving van de St. Pietersberg ten behoeve van de cementproductie door de Enci moesten massa’s dekgrond worden verwijderd om bij de kalksteen te komen. Deze dekgronden zijn op een grote zandberg (D ‘n Observant) op het Zuidelijke stelsel gestort. Door het gigantische gewicht van deze zandberg begon het zuidelijk stelsel na verloop van tijd in te storten. Daarmee kwam een einde aan een groot deel van het Zuidelijk stelsel. In totaal is meer dan 70 % van de eeuwenoude gangen verloren gegaan. Op tekening c is het restant van de gangen in egaalzwart aangeduid. De gearceerde delen zijn opge-blazen of ingestort. De grijs gekleurde delen zijn afgegraven door de cementindustrie. Voortschrijdende afgraving van de gangenstelsels door de decennia heen. Het Zuidelijk gangenstelsel begint te bezwijken onder de druk van een er boven gelegen storthoop van vrijgekomen aarde.

Enkele trieste beelden van de afbraak van de gangenstelsels:

Noordelijk gangenstelsel: Begin van de grootschalige afbraak: koepelgrot die is ontstaan als gevolg van het opblazen van de kolommen .

Grote graafmachines verwijderen de kalksteen op de plaats waar het uitgebreide gangenstelsel Slavante lag. foto is van begin jaren 90.

 

 

 

 

 

 

 

Instortingen Wilde Berg